Strategisch gasbeleid

Het kabinet analyseert de gasmarkt sinds 2022 en concludeert dat de overheidsinzet om goede redenen is ingericht maar inmiddels averechts werkt, vooral op de markt voor seizoensopslag. LNG kan in elk gewenst leveringsprofiel worden ingekocht, waardoor opslag minder nodig is voor leveranciers. Tegelijk kopen overheden in de zomer zoveel gas in om vuldoelen te halen dat de zomerprijs boven de winterprijs komt. Opgeslagen gas is dan niet met winst te verkopen, en volgens de brief is er in Nederland nagenoeg geen markt meer voor seizoensopslag.

Het Europese vuldoel is gekoppeld aan opslagcapaciteit, niet aan verbruik. Nederland heeft veel meer opslag dan het zelf nodig heeft, en het EU-kader biedt geen grond om de extra kosten bij andere lidstaten of buitenlandse afnemers te verhalen. Voor 2026/2027 is tot € 993 miljoen beschikbaar om EBN maximaal 80 TWh te laten opslaan; de netto kosten belanden bij Nederlandse gasgebruikers.

Het kabinet wil in de herziening van de EU-verordening gasleveringszekerheid de vuldoelen in hun huidige vorm laten uitfaseren. Blijven ze bestaan, dan liever als plicht voor marktpartijen, of gebaseerd op gasvraag in plaats van opslagcapaciteit, of met eerlijker kostendeling. Zolang de doelen gelden, wil Nederland eraan voldoen. Daarnaast verkent het kabinet een plicht voor leveranciers van beschermde afnemers om een deel van hun gas in opslag aan te houden, naar Oostenrijks voorbeeld, en virtuele opslagproducten via EBN.

Voor de strategische opslag (noodvoorraad) start de overheid met 5 TWh in de PGI Alkmaar: genoeg voor twee weken om niet-beschermde afnemers gecontroleerd af te schakelen. Het kabinet vergeleek ook 9, 19 en 72 TWh, met jaarlijkse kosten oplopend van € 35-65 miljoen (5 TWh) tot € 504-936 miljoen (72 TWh). Groter dan 9 TWh kan alleen met kussengas, wat juridisch en technisch nog veel vragen oproept. GTS adviseert 55 tot 110 TWh, bij jaarlijkse kosten van zo'n € 400 tot 1.500 miljoen. Het kabinet neemt dat niet over: GTS gaat uit van Europese coördinatie en inzet bij zeer hoge prijzen, en voor beide ziet het kabinet geen basis. Een grote voorraad zou Nederland volgens de brief een onevenredig deel van de Europese weerbaarheid laten betalen.

De noodvoorraad wordt dit jaar nog niet permanent gemaakt: het budget, berekend op circa € 31 per MWh, is bij de huidige prijzen te krap. De 5 TWh in Alkmaar werkt deze winter daardoor in feite als extra seizoensopslag en wordt in 2027 opnieuw gevuld. Voor Norg loopt een besluit op het winningsplan van NAM voor het kussengas; de Raad van State heeft opgedragen dat uiterlijk 31 december 2026 te nemen. De opslagfunctie kan pas stoppen als de ACM oordeelt dat de leveringszekerheid er niet onder lijdt.

De voorstellen gelden niet voor deze winter of de volgende. Voor 2026/2027 en 2027/2028 blijft het huidige beleid, met EBN als vulagent, van kracht.