Video via YouTube. Pas als je op afspelen klikt, wordt er iets van YouTube geladen.
Waar het over gaat
Europa koos aardgas als brug weg van kolen en olie: bij verbranding komt ongeveer half zoveel CO2 vrij als bij kolen. Rusland lag naast de deur en had gas genoeg. De film loopt de leidingen langs: Jamal via Wit-Rusland en Polen naar Duitsland, zo'n 40 miljard kuub via Oekraïne, TurkStream onder de Zwarte Zee en vooral Nord Stream 1 onder de Oostzee. Voor de oorlog importeerde de EU 156 miljard kuub Russisch gas per jaar, waarvan 55 miljard via Nord Stream.
De FT wijst op de liberalisering van de energiemarkt. Tot de jaren negentig regelden staatsbedrijven de gasvoorziening; daarna kozen private bedrijven wat het goedkoopst was, en dat was niet hetzelfde als spreiding van leveranciers. Opslag werd verwaarloosd: het Verenigd Koninkrijk sloot de grote opslag Rough toen eigenaar Centrica geen overheidssteun kreeg voor renovatie. Gazprom kocht intussen opslagen in Duitsland en werd een grote leverancier aan Britse bedrijven.
“I think it's a story of Europe being blinkered, of seeing what it wanted to see to keep getting cheap gas at all cost.”
Vertaald: “Ik denk dat het een verhaal is van een Europa met oogkleppen, dat zag wat het wilde zien om hoe dan ook goedkoop gas te blijven krijgen.”
Rusland gebruikte gas al eerder als drukmiddel. Na de Oranjerevolutie in Oekraïne eiste Gazprom hogere prijzen en draaide het de kraan dicht toen Kyiv weigerde. Na de annexatie van de Krim in 2014 ging Europa juist meer Russisch gas kopen: in het decennium tot 2020 ongeveer 20 % meer, tot 38 % van alle Europese gas in 2020 en meer dan de helft in Duitsland. Gas bleef buiten de sancties.
In 2021 leverde Rusland alleen nog wat contractueel moest, en de opslagen van Gazprom in Europa bleven voor de winter op 10 tot 15 %. Na de inval verdiende Rusland volgens de FT in de eerste honderd dagen zo'n 100 miljard euro aan olie en gas. De EU wilde het Russische gas in 2022 met twee derde terugdringen en in 2027 helemaal. Gazprom kneep Nord Stream 1 stap voor stap af: medio juni 60 % minder, na het onderhoud en de ruzie over een turbine 40 %, daarna 20 % en eind augustus nul.
De Europese Commissie rekende bij een gemiddelde winter op een tekort van 30 miljard kuub en vroeg landen hun gasverbruik met 15 % te verlagen, gelijk aan 45 miljard kuub, met de zwaarste last voor de industrie. Duitsland maakte plannen voor rantsoenering. Kerncentrales konden maar beperkt helpen: Duitsland zou ze eind 2022 sluiten en de helft van de Franse vloot lag in onderhoud. Kolencentrales gingen weer aan, wat de FT hypocriet noemt na de kolenafspraken van COP26. Meer wind en zon helpt pas later: een windproject duurt van plan tot stroom zo'n zeven jaar.
De snelste uitweg is ander gas: meer uit Noorwegen en Algerije, en vooral LNG uit onder meer de Verenigde Staten. Duitsland had nog geen enkele LNG-terminal en huurde drijvende installaties. Er zijn knelpunten: Spanje heeft veel LNG-terminals maar geen leiding naar Frankrijk, omdat de MidCat-leiding jarenlang te duur werd gevonden. En Europa moet om LNG concurreren met Japan, Zuid-Korea en China. De film eindigt met de waarschuwing dat ook de winter daarna zwaar kan worden, omdat de opslagen dan opnieuw gevuld moeten worden.
Kernpunten
- 01Voor de oorlog importeerde de EU 156 miljard kuub Russisch gas per jaar, 55 miljard daarvan via Nord Stream 1.
- 02In 2020 kwam 38 % van het Europese gas uit Rusland; in Duitsland was dat meer dan de helft.
- 03Na de Krim (2014) steeg de Europese import van Russisch gas in tien jaar met ongeveer 20 %.
- 04In 2021 bleven de Europese opslagen van Gazprom op 10 tot 15 % vol.
- 05Nord Stream 1 ging tussen juni en eind augustus 2022 stapsgewijs van volle capaciteit naar nul.
- 06De EU vroeg 15 % minder gasverbruik (45 miljard kuub) tegen een verwacht tekort van 30 miljard kuub.
Hoofdstukken
Klik op een tijdstip om de opname daar te laten beginnen.
Uit de opname
“And what the market might think is a rational decision in terms of what's cheapest for the consumer isn't necessarily what's in the best interests of diversifying supply and ensuring energy security.”
Vertaald: “Wat de markt een rationeel besluit vindt omdat het voor de consument het goedkoopst is, is niet per se het beste voor spreiding van de aanvoer en leveringszekerheid.”
“In fact, in the decade to 2020 it increased its gas imports from Russia by about 20 per cent.”
Vertaald: “In de tien jaar tot 2020 voerde Europa juist ongeveer 20 procent meer gas uit Rusland in.”
Wat er sindsdien veranderde
Stand van zaken, oktober 2026
- Op 26 september 2022, kort na deze film, vernielden explosies drie van de vier leidingen van Nord Stream 1 en 2 (zie de France 24-reportage uit 2026 in deze kennisbank).
- Nederland opende in september 2022 de drijvende LNG-terminal EemsEnergy in de Eemshaven, naast de bestaande Gate-terminal in Rotterdam.
- Op 1 januari 2025 stopte de doorvoer van Russisch gas via Oekraïne, toen Kyiv het transitcontract niet verlengde (DW).
- Op 26 januari 2026 namen de EU-lidstaten de verordening aan die Russisch gas uitfaseert: LNG-import is verboden vanaf begin 2027, pijpleidinggas vanaf het najaar van 2027.
